به وبلاگ مشکانی خوش آمدید

نویسینده : پوهندوی دیپلوم انجنیر رکن الدین( مشکانی )

خلاصه ((summary

 درباره مفهوم و انواع مقاله مطالب گوناگونی توسط علاقمندان و محققان در مجلات، رساله ها واثرها برشته تحریر آمده است از جمله عده ای مقاله رایکی از آثار بیانی - تحریری گفته اند که بگونه بهتری میتواند مسائل گوناگون علمی را ارایه و بیان بدارد . چنین نوع ابزار بیانی هم علمی است ، هم ادبی و یا اینکه علمی- تحقیقی می باشد . واضح است که برای مقاله های علمی تحقیقی خصوصیات محتوایی و ساختاری مخصوصی در نظر گرفته می شود که در وقت تحریر و ترکیب آنها باید مد نظر باشند و جود این خصوصیات اصل مقاله را با غنا و معتبر می سازد و زمینه آفاده مطالب و مفاهیم آن را اسان می سازد و عده دیگر ی مقاله را قطعه یی ا ز بیان انشایی گفته اند که بگونه نثر با عبارتی روان در باره موضوعی مشخص نگاشته می شود و دارای حجم متوسط است (1-59).

مقاله دارای  انواع مختلفی چون ادبی، علمی،علمی-   تحقیقی  وتحقیقی  می باشد ، اما این مقاله در راستای مقاله تحقیقی برشته تحریر در آمده است .

مقدمه:)  (preface

همه میدانیم که امروز روش تحقیق در علوم اجتماعی و ساینسی یکی  از مسائل مهم باارزش و ضروری است که با اساس آن پرابلم اجتماعی مشخص و برجسته گردیده و راه حل های آن بطور واضح  روشن گردیده و در میان گذاشته می شود .

درین روش ها معمولا از روش های بنیادی ( Basic Research ) و عملی(  Research   Applied  ) بیشتر استفاده میگردد . گرچه این دو طریقه باهم جدا گانه است ولی به مشکل میتوان تفاوت بین آنها را مخشص کرد .

پیشرفت وترقی بشری امروز ، توسعه و رشد صنایع و تکنالوژی زیاد روز افزون جمعیت بشری در حال حاضر با مشکل پرابلم های اجتماعی و صنعتی و محیط زیست همراه اند ، که بشر امروز با آن دست و پنجه نرم می کند .

به همین منظور است که برای پی بردن به ریشه این عوامل بشر دست به پژوش های تحقیقی درهمه ان عرصه ها میزند و روی عوامل هر پدیده پژوهش و کنکاش میکند تاراه حل هایی پیدا کرده و خویش را ازین مشکلات رها نمایند. نتایج این همه روش های تحقیقی با لاخره بشکل اثر،رساله از جمله مقاله های  تحقیقی در آورده میشود ، با استفاده از آموزش و اشنایی از رموز و انواع مختلف روش تحقیقی در علوم اجتماعی که تدریس این مضمون را در صنوف سوم پوهنحی تعلیم و تربیه بدوش دارم خواستم به موضوع خصوصیات مقاله تحقیقی بپردازم که اکثرا استادان پوهنتون به آن سر و کار دارند. خصوصا مقاله های علمی- تحقیقی را بعضا برای ترفیع رتب علمی شان تهیه و به مجلات معتبر به نشر میرسانند . از محتویات مقاله ها پیدا است که تعدادی از این مقاله ها با نورم های تعین شده مقاله نویسی علمی تحقیقی مطابقت نداشته و مورد قبول مراجع زیربط واقع نگریده است و مقاله های ایشان مسترد گردیده است. درین مقاله شماباساختارهای مقاله تحقیقی اشنائی حاصل خواهید کرد که با روش کار کتابخانئی تهیه شده است .درین مقاله روی عناصر ساختاری یک مقاله تحقیقی چون خلاصه، مقدمه و دیگر نکات کلیدی آین بحث لازم صورت گرفته و مثال های آموزشی آورده شده است که برای مطالعه آن برای استادان جوان اموزنده خواهد بود.

یکی ازاهداف تحقیق عبارت ازیکجانمودن مطالب ازهم پاشیده ودادن تفصیلات به مطالب کوتاه ومجمل وهمچنان مطالب مجهول ونامعلوم را توضیح دادن واشکارکردن است.البته نباید فراموش کرد که اول باید مشکل یا مسله موردنظراساسی مشخص گردد تااینکه هدف تحقیق روشن گردد که درعقب چه چیزی میگردد.

باتقدیم این مقاله آرزو مندم در زمینه برای اساتید محترم دانشگاهی خدمتی کرده باشم .

هدف تحقیق

جمع اوری، برسی وارایه معلومات اموزشی درباره خصوصیات مقاله های علمی – تحقیقی وعناصر ساختاری ان بگونه ساده ،واضح وروشن بادادن مثالها بمنظوردرک واموزش اسانتروخوبتربرای ان عده استادان جوانیکه میخواهند یک مقاله تحقیقی تهیه وترتیب نموده وبه مجله علمی پوهنتون خویش تقدیم میکنند.

شیوه تحقیق

این یک شیوه تحقیق کتابخانه ای بوده وجهت تحقیق وبرسی موضوع ازمطالعه کتب،اثارمعتبرعلمی،اثار ومجلات موجوددرکتابخانه پوهنتون وبضا سایت های شبکات انترنیت استفاده بعمل امده است.

نکات (کلمات) کلیدی

همانطوریکه به شما نیز بهتر معلوم است هر مقاله علمی – تحقیقی دارای اوصاف ومحتوایی  خاص خود می باشندکه تبصره روی ان موضوع

1 – عنوان مقاله

2 – خلاصه

3 – نکات کلیدی

4 – مقدمه مقاله

5 – متن مقاله

6– نتیجه گیری

7 – پیشنهادات

8 – منابع و ماخذ(سرچشمه ها)

1 - عنوان مقاله

ان نکاتی که برای نوشتن عنوان مقاله باید مراعات شود بصورت زیر است:

1 – کوتاه باشد .معمولا دربین 8 الی 15 حرف  پیشنهاد میگردد

2 – به شکل یک عبارت باشد.درعنوان باید فعل استعمال نگردد.

3 –عنوان بان کلمات شروع گردد که نشاندهنده انجام کارباشد م.مانند برسی،مطالعه،تحقیق،مقلیسه وغیره.

4 –ازکلمات اختصاری ایکه معمول نیست خوداری شود دروقت ضرورت بهتر است ازلسان مادری استفاده گردد.

5 – عنوان تحقیق باید اهداف کلی تحقیق رادرخود داشته باشد.

طوریکه در فوق نوشته آمد انتخاب عنوان مقاله یکی از عناصر مهم و ضروری مقاله تحقیقی است. عنوان مقاله اولنی مفهوم و جیزی است که توجه خواننده را بخود جلب میکند .

هر شخص آنرا میخواند در واقع روح مطلب بیان شده و ارزش متن تهیه شده از انتخاب عنوان آن معلوم می شود ، عنوان درست و مناسب مفهوم و مقصود نویسنده را درست افاده میکند. عنوان کوتاه ، واضح، تازه و زیبا مورد پسند همه ماست.

بطور مثال من درین مقاله خویش عنوان (( عناصر ساختاری مقاله های –تحقیقی)) را انتخاب کرده ام که هم کوتاه ، هم زیبا و هم مورد پسند آنعده استادان جوانیکه میخواهند برای ترفیع رتبه علمی خویش چنین مقاله بنویسد، قرار خواهد گرفت.

از تحقیق تجربه روزمره ما وشما نتیجه میگردد که آن عده اخبار ،مجلات و  مقاله ها ئیکه عنوان کوتاه دلچسپ، واضخ و زیبا دارند توجه بیشترین خواننده گان را بخود جلب می کنند.

2. خلاصه :

     خلاصه روح مطلب و محتوی کلی مقاله را در 5 الی 8 سطر بیان می کند. شکل ،ساختار و توصیفات مقاله را بیان نمی کند و به جزئیات نمی پردازد بلکه به عبارات کوتاه و ارائه کلیات محصولات فکری مقاله را توضیح و ارائه میدارد . بطور مثال: اگر در یک مقاله نکات کلیدی، جدولها، ارقام، ضمائیم ، گرافها و فورمولها وجود داشته باشد این موضوعات در خلاصه آورده نمی شود.

مثال دیگر:  اگر محتوی یک مقاله تحقیقی را به دیگ شوروای ترکاری مشابه کنیم در خلاصه تنها و تنها لب و لباب شوروا توصیف میگردد، اینکه شوروا از چه چیزی و یا کدام عناصر ساخته شده است در خلاصه نوشته نمی شود.

هدف از تحریر و ارائه خلاصه آن است که خواننده زودتر از محتوی و محصول بازدهی شده مقاله اگاهی حاصل کند  در صورتیکه به آن علاقمند باشد آنرا بخواند.

چکیده میتواند در شروع ،قبل از مقدمه و خلاصه میتواند درختم مقاله پیش از نتیجه گیری با پشنهادات نوشته شود.( طوریکه در اکثر اثار،کتب ، رساله ها، جزوها ، و مقاله دیده می شود )

  (خلاصه این مقاله را بار دیگر بخوانید)

3 - نکات (کلمات) کلیدی (Outline ):

" آن موضوعات و یا مفاهیمی که محتوی کلی یک  مقاله را می سازد بنام کلمات کلیدی  میگویند به عبارت دیگر نکات کلیدی همان عبارات و کلماتی اند که ترکیب مقلاه بر محو رآن میچرخند.

نوشتن کلمات کلیدی در واقع کلیات مقاله را در زهن خواننده ترسیم میکند و زمینه بهتر فهم و درک مطالب آنرا میسر می سازد "( 1-67 )

بطور مثال: مقاله که هم اکنون شما به خواند آن مشغول ائید درای 9 نکته یا کلمه کلیدی است که مجموع محتوی آنرا بیان می کند و شما با خوان آن میتوانید درک کنید که چه نوع مقاله ایرا دارید مطالعه می کنید.( باید متوجه بود که کلمات کلیدی را با فهرست عناوین در اشباه نگیرید)

4    - مقدمه مقاله :

در مقاله ، مقدمه قبل از متن نوشته می شود یعنی سخنان نخست نویسنده است. این سخنان طوری ترتیب و بیان می شود که متن را ازچند جناح و زاویه بیک نگاه و زاویه کلی نگریسته و حد اکثر موضوعات متن را بطور جامع وخلاصه میدارد نکات عمده ، موضوع و ضرورت زمانی متن و هم چنان تاریخچه موضوع و مواد و رش کار در مقدمه واضح و روشن بیان می شود.درمقدمه طرح مسایل،روشن کردن اهداف،محدودیتهای مسله،اصطلاحات ضروری وهمچنان معلومات جمع شده درباره تحقیق بطورخلاصه نوشته میشود.درپیشگفتاریامقدمه شمه ای راجع به کلیات بحث میشود وعلت انتخاب موضوع تحقیق ویا تحریر مقاله ،کتاب ویا رساله شرح داده میشود.گرچه درتالیف کتب ورساله های بزرگ زیر عنوان تشکر بطور جداگانه یعنی دریکصفحه جداانجام میشود اما طوریکه دیده میشود درمقاله ها چنین نمیشود.

بطور مثال: وقتیکه استاد داخل صنف می شود در ابتدا باشاگردان سلام و احوال پرسی میکند و ثانیا بخاطرجلب توجه شاگردان با ارائه معلومات ایجاد انگیزه می کند و یا حاضری میگیرد. که هریک از این فعالیت ها در حقیقت مقدمه دخول به درس و تدریس است.( (مقدمه این مقاله را بار دیگر بخوانید)

5        -  متن مقاله

متن مقاله چوکات اصلی مقاله تحقیقی را تشکیل میدهد یعنی آنچه که مقاله برای آن نوشته می شود و داری نکات کلیدی و موضوعات مشخص است که نویسنده میخواهد آنرا به خواننده گان خویش ارائه بدارد.  بهترین متن آنست که بطور ساده ، عام فهم و با عبارات متین و مستحکم نوشته شده  و از اصطلاحات و لغات مغلق و پیچیده و دیر فهم درآن پرهیز شده باشد . محتوی متن مقاله باید جنبه تحقیقی داشته باشد یعنی دارای بحث و مناقشه ونتایج مناقشه بوده و آراء دیگران را احتوا نماید ، ((متن مقاله معمولا از عناوین متعدد تشکیل می یابد. تعدد عناوین ، مقاله را از یکنواختی ملال آور دور می سازد و فهم مطالب را برای خواننده آسان می نماید . ترتیب و ترکیب عنوانهای مقاله و مطالبی که در زیرهر عنوان قرار میگیر، باید باهم رابطه منطقی و معقول داشته باشد تاذهن خواننده ار از نظریات و استدلالها به نتیجه یی رهنمون سازد، همچنان تعداد عنوان ها و کمیت مقاله باید باهم متناسب باشد"1-68"))

درمتن که درحقیقت اختصاص به اصول کلی تحقیق انجام شده دارد تنها مطالبی نوشته میشود که خواننده ویا گیرنده گزارشرا به هدف محقق وهمچنین اصول وروشهاییکه برای رسیدن به مقصود دیگر بکاررفته است اشنا میسازد.

متن مقاله ممکن بطورکوتاه ویا درچند فصل تحریرگردد.درشروع این بخش یک مقدمه نوشته میشود که یکی ازاجزای داخلی متن به حساب میاید.

6        – نتیجه گیری مقاله

تحلیل وارزیابی نشان میدهد که مقاله های تحقیقی نسبت به کتب،اثارعلمی ورساله هابگونه کوتاه وبا زحمت کمتر میتواند حقایق علمی رابیان نمایند وبسااوقات بیشتر مورد استقبال خوانندگان قرارمیگیردچون ازیکطرف حجم ان کم است (5 ال 15 سطر) وازطرف دیگربطورجامع تری به اصل مطلب می پردازد.و خواننده رازودتر واسانتر به هدف نزدیک میسازد.

پیشکش نمودن مفکوره و اندیشه تازه و جدید ، تحلیل اجزا مطالب و مفاهمی کلی ، تعریف و پدیده ها ومفاهیم توصیف و آوردن مثال ها ، مقایسه آرا ونظریات دلایل و اثبات ، نقد نظریات ، داوری و حکم ، اجتناب از سرقت اثار دیگران ، رعایت ادبیات و زبان ساده را میتوان از خصوصیات توصیفی و محتوائی مهم و ضروری یک مقاله تحقیقی پنداشت که ضرور باید آن ها را در وقت تهیه یک مقاله پژوهشی در نظرداشت در غیر آن مقاله مفهوم اصلی خود را از دست داده و نتیجه مطلوب بدست نخواهد آمد.

توجه به ارقام احصائیوی جدول ، تعبیر وتفسیر، تحلیل و تجزیه اطلاعات وموضوعات جمع شده یکی از ضروریات مهم دیگری است که باید در نظر گرفته شود.

7. پیشنهادات :

اگر میخواهید یک مقاله خوب با مفکوره جدید و با ترتیبی داشته باشید به پیشنهادات زیر توجه کنید!

·         مقاله تهیه شده خویش را چندین بار به دقت خوانده در صورت ضرورت اصلاحات در آن وارد کنید

·         موضوعاتیکه در متن مقاله نوشته است ، مطالب و مفاهیم آنرا تحلیل و بگونه ساده و منتطیقی بیان نموده وبا هم ربط دهید.

·         برای توصیف مفاهیم و پدیده ها مثال بیاورید.

·         اگر دو یا بیش از آن نظریات وجود داشته باشد باهم مقایسه کرده و هریک را از هم مشخص کنید تاسقم و صحت آن جداگانه معلوم گردد.

·         نظریات ، ارقام و احصائیه ها به منظور اشکار کردن خوبی ها ونقایص آن نقد نموده و مورد برسی قرار دهید 

·         در قضاوت خویش در باره نظریات دیگران آزاد اندیش باشید و از قید و بند های تعصب آمیز دور باشید

·         کوشش کنید به سرقت آثار دیگران دست نزنید در صورت استفاده ضروری باید نام مولف و صفحه اثر آنرا داخل قوس " __" بنویسد بطور مثال من در ترتیب این پشنهادات خویش از" ، 1-69" و"2، 93-90 " استفاده کرده ام .

برای فهمیدن بیشتر نمونه چند نقد ساده قرار زیر است :

  نقد اول:   (وقتیکه من مقاله زیر عنوان" بلند بردن ظرفیت تولیدی دستگاها بدون افزایش طاقت تجهیزات " را در مجله علم وتکنالوژی شماره 31-32 سال 1386 پوهنتون پولی تخنیک را خواندم اولا : مقاله مذکور با روش تحقیق یاد شده آن مطابقت ندارد چون ارقام و احصاییه و جدولها وجود ندارد، ثانیا: حجم مجموعی مقاله مذکور نظر به محتوی و روش تحقیق آن کافی نیست بنا میتوان گفت که در تحریر و تدوین مقاله مذکور اصول پذیرفته شده  مقاله تحقیقی در نظر گرفته نشده است.)   

نقد دوم : (مقاله دیگری زیر عنوان" ارزیابی تاثیرات مفنامیک اسید برای تخفیف درد مریضان" که در شماره 1و 2 حمل 1388مجله علمی پوهنتون بلخ نوشته شده است کاملا به نورمهای ساختاری مقاله تحقیقی مطابقت داشت و این یک مقاله خیلی خوب است باید از آن استفاده گردد.)

نقد سوم : ( یا اینکه تمام مقاله هائیکه در شماره 21 بهار 1390 مجله " سیمه ییز مطالعات" فصلنامه مرکز مطالعات منطقه یی افغانستان" توسط محققان محترم به نشر رسیده فهمیده نمی شود که کدام نوع مقاله اند چون با نورمها و اصول پذیرفته شده مقاله تحقیقی مطابقت ندارد.البته ازنظر ما که شاید ازنظرانها درست باشد.)

7        -  پیشنهادات

درین بخش خلاصه ای پیشنهادات تحریر میگردد.بدین مفهوم که محقق تحقیقات ومطالعات خودرادرینجا خلاصه میکند وبعد ازنتیجه گیری درست، پیشنهادات مفیدی که برای محققان بعدی تسهیلات تازه تری رادرامر تحقیقات فراهم مینماید ذکرمیکند.همچنان در پیشنهادات درمورد روش ونحوه ای تحقیق درمطالعات بعدی نظرداده میشود (9-135) .

پیشنهادات معمولا نظریات لازم ودلخواه خود محقق ویا نویسنده مقاله است وکاملا باو مربوط است که چگونه وکدام نوع پیشنهادات را درجهت بهبود کار بعدی  موضوع مورد نظربه خواننده خویش ارایه میدارد.

8        – منابع وماخذ مقاله

تمام کتب ،رساله ها ومقاله ها ازجمله مقاله تحقیقی دارای ماخذ ومنابع اند که محقق هنگام تحقیق ،وتحریرازانها استفاده کرده است.مانند کتابها، مجلات،رساله ها ومقالات وغیره منابع.اما هرگاه درتحریر تحقیق ضمایم ،نقشه ها،گرافها ،جداول،سوالنامه واحصاییه ها موجود باشند بصورت منابع شامل گزارش میشوند.داشتن منابع دراخیر هرمقاله ضروراست زیرا باعث فرق مقاله تحقیقی ازمقاله های دیگر میگردد.منابع یکی ازشاخصهای مهم مقاله نویسیت.

چگونگی ماخذ نویسی معین نبوده وبرای ان شیوه های متفاوت وجود دارد.درفهرست منابع وماخذ باید به موارد زیردقیقا توجه شود:

-          نام محقق یا مولف

-          عنوان منابع وماخذ

-          اسم ناشر ،شهر وسال

-          شماره جلد وفصل

-          شماره صفحه

-          شماره چاپ وسایر مشخصات

نتیجه گیری

انچه که مادرین مقاله تا کنون بحث کرده ایم نشان میدهد که مقاله های علمی-تحقیقی وعناصرساختاری ان وسیله مهمی دربیان مسایل وارایه معلومات دربخشهای علمی واکادمیک بشمار میرود.ازجمله انواع مقاله ها نوع تحقیقی ان بیشتر مورد توجه محققان قراردارد.طوریکه درمتن هم ازان تذکر بعمل امده است مقاله هم ازنظر شکل وهم ازنظر محتوی دارای خصوصیاتی است که هر محقق باید درتهیه مقاله انرا درنظرداشته ودراجرای انها درروش کارش استفاده کند.هرگاه ازین روشها وشیوه های مخصوص مقاله نویسی درست استفاده گردد مقاله بانورمهای قبول شده مطابقت پیدا میکند ودرنتیجه میتواند پیام خود رادرست تروبهتر به خوانندگان خویش برساند.

       منابع وماخذ

1 – (اندیشه )   فصلنامه علمی- پژوهشی  پوهنتون هرات     شماره چهارم زمستان 1390                         

2–-  ( مشكاني)  :پوهندوی دیپلوم انجنیر رکن الدین  څيړنه (ريسرچ) لكچر نوتونه   1389 -0 139ه.ش  

2–     (عباسی)  عبدالحمیدخان    اصول تحقیق                                          لاهور        2003  م

3–    مترجم  :  (همت ) عبدالمالک : د  مقالي ليكلو اصول او د مطالعي او څيړني لارښود      2006  م

4-     (حبيبي)  عبدالحي :                    شل مقالي  دريمه برخه                        1382 ه.ش

5 –   (پروانی)  داکتردوست محمد            تیوریهای اموزش                        کابل  1366  ه.ش

6-     د هيلو ډيوه    اوونيزه مجله          HEP

  7-  ( مشكاني)   پوهنمل دیپلوم انجينر ركن الدين " تحقيق اب هاي اشاميدني حوزه كندهار"    1386 ه.ش

8 -  ( طالب ) داکترمهدی :              شیوه های عملی مطالعات اجتماعی           تهران     1380 ه.ش

9 –  (عثماني)   الحاج پوهنوال عصمت الله            روش تحقيق درعلوم اجتماعي   کابل  1389 ه.ش

10 -                                           www..edu.com